Montrö antlaşması..

Hasan Balcı

Hasan Balcı

E-Posta :


Önce Montrö antlaşması sonra içeriği üzerinden devam etmek isterim.

Boğazlar sözleşmesi olarak da bilinen ve 1936 ‘da imzalanan Türkiye –İstanbul ve Çanakkale boğazları üzerinde kontör ve savaş gemilerinin geçişini düzenleme hakkı veren uluslararası sözleşmedir.

22 Haziran 1936’da İsviçre’nin Montrö şehrinde iki ay süren toplantılar sonrasın 20 Temmuz 1936’da Bulgaristan, Fransa, İngiltere, Avustralya, Yunanistan, Japonya, Romanya, Sovyetler Birliği, Yugoslavya ve Türkiye tarafından imza edilmiştir. Bu antlaşma Birleşmiş milletlerin antlaşma serisine ise 11 Kasım 1936’da kayıt edilmiştir.

Barış Zamanında..

Karadeniz’in kıyısında bulunan devletler in deniz dışında yaptırdıkları ya da satın aldıkları denizaltı gemilerini haber verme koşuluyla üslerine katılmak üzere Boğazlardan geçirme haklarına sahip oldular. Sözü edilen Karadeniz kıyı devletlerinin ayrıntılı bilgi ve rota verme koşuluyla Deniz dışında onarılmak üzere olan gemiler de boğazlardan geçebilecektir. Burada en temel koşul su üzerinde ve tek başına seyretmeleridir.

Savaş gemilerinin Boğazlardan geçebilmesi için ilgili devlet mevcut Türk hükümetine diplomatik yoldan bir bildirim sunacaktır. Bu bildirim Karadeniz kıyıdaş devletleri için 8 diğer devletler için 15 gündür. Geçiş yapacak bütün deniz kuvvetlerinin en yüksek tonajı ise 15.000 tonu aşmayacaktır.

Barış veya savaş zamanında Karadeniz de en güçlü donanma sahibi ülkenin filosunun tonajı sözleşme tarihinde bu en güçlü olan filonun tonajı en az 10.000 ton aşarsa diğer kıyıdaş ülkeler Karadeniz donanmalarının tonajlarını en çok 45.000 tona çıkarabileceklerdir. Bu faaliyetler kıyıdaş her Devlet Türk hükümetine her yılın 1 Ocak ve 1Temmuz tarihlerinde Karadeniz’deki mevcut donanmalarının toplam tonajının bilgisini vereceklerdir. Kıyıdaş olmayan diğer devletler de Bu bilgilerini Birleşmiş milletlerle paylaşacaktır. Karadeniz kıyıdaşı olmayan bir veya birden fazla devlet bu denize insancıl bir amaçla deniz kuvvetlerini göndermek isterse bu kuvvetin toplamı istisnasız 8.000 tonu aşamaz. Montrö’nün belki de en önemli maddelerinden biri de; Karadeniz’de bulunma amaçları her ne olursa olsun Kıyıdaş olmayan devletlerin bu denizde yirmi bir günden çok kuvvet bulunduramayacaklarıydı. Bu yazdıklarım Montrö antlaşmasının barış zamanında olan uygulanacak kararlarıydı.  

Savaş zamanında ise;

Türkiye savaşan taraf değilse, savaş gemileriyle yukarıda belirtilen koşullar dahilinde, Boğazlardan tam bir geçiş ve gidiş geliş özgürlüğünden faydalanacaktır. Saldırıya uğramış bir devlete ve Türkiye’yi bağlayan karşılıklı bir yardım antlaşması gereği yardımlar dışında savaşan herhangi bir devletin savaş gemilerinin Boğazlardan geçmesi yasak olacaktır. Karadeniz’e kıyıdaş olan ya da olmayan devletlere ait olup da Limanlarından ayrılmış bulunan savaş gemileri, kendi limanlarına gitmek için boğazlardan geçebileceklerdir. Savaşan devletlerin savaş gemilerinin boğazlarda herhangi bir el koyma girişimleri, denetleme, ziyaret vb. başka herhangi bir düşmanca eylemlerde bulunmaları yasaktır.

Savaş Zamanında Türkiye savaşan taraflardan ise savaş gemilerinin geçişi konusunda Türk hükümeti tümüyle dilediği gibi davranabilecektir. Türkiye devleti kendisine yönelik bir tehdit algısı yaşadığında Türkiye savaş durumu geçiş rejimini uygulamaya başlayacak ve Birleşmiş milletler konseyinin Türkiye’nin aldığı önlemleri 3/2 çoğunlukla haklı bulmazsa Türkiye bu geçiş rejimini kaldırmak zorunda kalacaktır.

Kısaca Montrö antlaşmasının çatısı budur.

Montrö boğazlar antlaşmasının genel hükümleri ise;

1- Boğazlar kayıtsız şartsız Türkiye Cumhuriyetine bırakılmış ve tahkim yapma hakkı tanınmıştır.

2- Türk hükümeti sözleşmenin, savaş gemilerinin Boğazlardan geçişine ilişkin yukarıda sözünü ettiğim bütün hükümlerin yürütülmesine göz kulak olacak, denetleyecektir.

Peki, ne olur da Montrö sözleşmesi feshedilir.

Sözleşmenin süresi, yürürlüğe giriş tarihinden başlayarak 20 yıl sürecektir. Bununla birlikte sözleşmenin birinci maddesinde doğrulanan Boğazlardan geçişler, gidiş-geliş ulaşım özgürlüğünün süresi sonsuzdur.
20 Temmuz 1956 tarihinde sözleşmenin süresi bitmiş, Sözleşmeyi imzalayan ülkeler Montrö Boğazlar Sözleşmesi’ni değiştirmek için girişimlerde bulunmuş ancak başarılı olamamışlardı.

Uluslararası Deniz hukuku kuralları ve fesih şartlarında belirtildiği gibi; Gemilerin Transit geçiş hakları sözleşmenin değişmesi durumunda dahi Türkiye Boğazlarından geçecek hiçbir gemiden zorunlu ücret talep edilmeyecektir.

Bu makalemi okuyan arkadaşlarımız özellikle son günlerde Kanal İstanbul ve Möntro antlaşmasının neden gündem de tutulduğunu daha iyi anlayacaklardır. 

Muhtemelen Montrö ve boğazlar antlaşmalarıyla ilgili hepimiz bir çok şey okumuşuzdur. Amirallerin gece yarısı açıkladığı bildiriyi temel olarak Montrö ve boğazlar antlaşması üzerinden yaptıklarıdan nedir şu  Montrö  deyip bir hatırlatma yapmak istedim.


İzlenme: 373
htmlPaginator

YORUM EKLE

Yorum Başlığı

Yorum

Misafir olarak yorum yapıyorsunuz. Üye Girişi yapın veya Kayıt olun.

YORUMLAR

  • Bu habere henüz yorum yapılmamış. İlk yorum yapan siz olun.

YAZARA AİT DİĞER YAZILAR

YAZARLAR

İSTANBUL - HAVA DURUMU

ISTANBUL

ÇOK OKUNANLAR

FOTO GALERİ

VİDEO GALERİ

Ziyaretçi Sayacı

Bugün:
0 hit, 0 ziyaretçi, 0 ziyaret
Bu hafta:
1052 hit, 255 ziyaretçi, 285 ziyaret
Bu ay:
1763 hit, 494 ziyaretçi, 543 ziyaret
Toplam:
967921 hit, 251481 ziyaretçi, 302066 ziyaret